abr

Ken uw vijand: antibioticaresistentie in de ouderenzorg

aan de slag

Hoe kunnen we in de verpleeghuiszorg de strijd aan gaan met antibioticaresistentie? Professor dokter Jaap van Dissel, directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM, vertelt wat volgens hem nodig is dit probleem aan te pakken. ‘Bewustwording creëren is het allerbelangrijkste. Je moet ook weten hoe jouw verpleeghuis er voor staat bij het voorkomen en verspreiden van resistente bacteriën.’

Jaap van Dissel legt uit hoe je de strijd aan kunt gaan tegen antibioticaresistentie in het verpleeghuis

Begin 2018 startte het Puntprevalentieonderzoek (PPO) in verpleeghuizen. Binnen dit onderzoek wordt gekeken naar hoe vaak dragerschap van resistente bacteriën voorkomt. De eerste resultaten van het PPO worden gepresenteerd op het congres Aanpak antibioticaresistentie in de ouderenzorg op 19 november 2018. Dit is de European Antibiotica Awareness Day.

‘Het onderzoek is in feite de eerste nulmeting voor de langdurige ouderenzorg’, zegt Van Dissel. ‘Vergeleken met de ziekenhuissector was antibioticaresistentie nog een blinde vlek. De ziekenhuissector doet nou eenmaal meer onderzoek naar (resistente) bacteriën en bij infecties wordt vaker gekweekt dan in de verpleeghuissector.’

Puntprevalentieonderzoek in het verpleeghuis

Aan het PPO-onderzoek doen in totaal driehonderd verpleeghuizen mee in tien verschillende regio’s. In elk verpleeghuis veertig deelnemers. De onderzoekers richten zich op twee hoofdvragen. Ten eerste of de Carbapenemase-producerende Enterobacteriaceae (CPE) aanwezig is in verpleeghuizen. Deze bacteriën vormen de belangrijkste bedreiging voor de klinische patiëntenzorg en openbare gezondheidszorg, zorgonderdelen waarmee de verpleeghuizen intensief samenwerken. ‘De tweede vraag gaat over hoeveel verschillende andere soorten resistente bacteriën er voorkomen in de ouderenzorg en of dat afwijkt van wat we in de rest van Nederland zien.’

Bestrijding antibioticaresistentie

Het is cruciaal om te weten of, hoeveel en wat voor soort resistente bacteriën aanwezig zijn in een verpleeghuis. Alleen op die manier kun je antibioticaresistentie bestrijden. Van Dissel: ‘Antibiotica zijn revolutionaire wondermiddelen die met hun creatie in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw de medische wetenschap enorm vooruit geholpen hebben. De afgelopen tien tot vijftien jaar zijn er steeds minder nieuwe antibiotica ontwikkeld, terwijl het aantal resistentie bacteriën is gestegen.’

Daarom heeft de World Health Organization (WHO) internationaal de alarmklok geluid. ABR bestrijden we op een aantal manieren. Allereerst het verstandig voorschrijven van antibiotica. Antibiotica hebben alleen effect bij een bacteriële infectie. Is daar geen sprake van, dan moet je ze niet voor schrijven. Ten tweede: hygiëne in brede zin. Wanneer je een infectie voorkomt, hoef je überhaupt geen antibioticum voor te schrijven. En het uitbreken van een infectie ga je tegen door goede hygiënische maatregelen te nemen, vooral in ziekenhuizen en zorginstellingen. Op deze plekken verblijven meer mensen bij elkaar die juist vatbaarder zijn. Ten slotte kun je door te weten welke bacteriën je in huis hebt – en waar ze vandaan komen-, gerichte protocollen inzetten om verspreiding tegen te gaan.

Verpleeghuizen spelen een belangrijke rol

Verpleeghuizen spelen waarschijnlijk een belangrijke rol in de bestrijding van antibioticaresistentie. ‘Een plek waar veel mensen wonen, zoals het verpleeghuis, loopt een hoger risico op een uitbraak van ABR. Dat komt omdat er veel kwetsbare mensen wonen die door een hoge leeftijd en wellicht problemen met incontinentie vatbaarder zijn voor infecties. Dat hoeft lang niet altijd met hygiëne te maken te hebben of over hoe schoon een verpleeghuis al dan niet is. Je kan op verschillende manieren dragers van resistente bacteriën in je huis krijgen – bijvoorbeeld vanuit een ziekenhuis.’

Meedoen met het PPO-onderzoek heeft volgens Van Dissel daarom ook niets met een schuldvraag te maken. Het gaat om het meten van trends en vastleggen van een nulmeting. ‘Het vinden van resistente bacteriën is ook minder ingrijpend dan mensen wellicht denken. Het is niet zo dat dan ineens een huis in quarantaine moet, zoals bij een afdeling van een ziekenhuis of een cruiseschip waar het norovirus is geconstateerd. Of dat de gezamenlijke ruimte niet meer gebruikt mogen worden door bewoners. Het betekent dat je weet of en wie dragers zijn en wie bijvoorbeeld gebruik moet maken van een eigen toilet en niet naar een gemeenschappelijk toilet mag. Voor specifieke bacteriën zijn er bijpassende hygiëneprotocollen die van kracht worden.’

Awareness

Het vergroten van dit soort kennis en het doordringen van het belang van ABR-bestrijding zijn de belangrijkste redenen voor het organiseren van de Awareness Day en het congres over ABR in de ouderenzorg. ‘ABR-bestrijding vraagt aandacht en inspanningen. In de ouderenzorg gaat momenteel begrijpelijkerwijs veel aandacht uit naar uitdagingen als de krapte op de arbeidsmarkt en toenemende complexiteit van de zorgvraag. Maar of je nu wil of niet, infectieziekten zijn een blijvertje, en door resistentie van bacteriën een toenemende dreiging. ABR zal constant aandacht nodig hebben, ook van de verpleeghuissector.’

Lees verder